THẶNG DƯ VỐN CỔ PHẦN LÀ GÌ? CHI TIẾT VỀ QUY ĐỊNH VÀ CÁCH TÍNH

Khái niệm về thặng dư vốn cổ phần là gì? Hay các quy định và cách tính thặng dư vốn cổ phần như thế nào? Hãy theo dõi ngay bài viết dưới đây của chúng tôi nhé.

1. Nguồn gốc của khái niệm thặng dư

Trong kinh tế học, thặng dư được hiểu là phần giá trị tăng thêm mà chủ sở hữu tư liệu sản xuất (nhà tư bản hoặc người sản xuất) thu được sau khi đã bù đắp toàn bộ chi phí cần thiết để tạo ra hàng hóa hoặc dịch vụ. Nói cách khác, đây là phần chênh lệch giữa giá trị sử dụng mà sản phẩm mang lại và giá trị hao phí mà chủ sở hữu đã bỏ ra trong quá trình sản xuất.

Trong hệ thống lý luận của triết học Mác – Lênin, giá trị thặng dư (surplus value) chính là kết quả của quá trình lao động, trong đó yếu tố quyết định nằm ở khả năng tạo ra giá trị mới của sức lao động.

2. Định nghĩa về thặng dư vốn cổ phần

Thặng dư vốn cổ phần (Surplus equity), thường được giới đầu tư gọi tắt là thặng dư vốn, là khoản chênh lệch giữa giá phát hành cổ phiếu (giá thị trường tại thời điểm chào bán) và mệnh giá cổ phiếu do doanh nghiệp quy định.

• Mệnh giá cổ phiếu: Là giá trị danh nghĩa được ghi trên cổ phiếu khi phát hành, do doanh nghiệp quyết định và thường được quy định thống nhất để thuận tiện trong hạch toán. Tại Việt Nam hiện nay, mệnh giá phổ biến là 10.000 đồng/cổ phiếu.

• Giá thị trường của cổ phiếu: Là mức giá thực tế mà nhà đầu tư sẵn sàng bỏ ra để sở hữu cổ phiếu tại thời điểm phát hành. Giá này biến động tùy thuộc vào nhiều yếu tố như tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp, tình hình tài chính, diễn biến thị trường chứng khoán và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

Ví dụ: Nếu một doanh nghiệp phát hành cổ phiếu với giá 25.000 đồng/cổ phiếu, trong khi mệnh giá là 10.000 đồng/cổ phiếu, thì phần chênh lệch 15.000 đồng được ghi nhận là thặng dư vốn cổ phần.

Về bản chất, thặng dư vốn cổ phần phản ánh khoản giá trị tăng thêm mà doanh nghiệp thu được so với giá trị danh nghĩa của cổ phiếu. Khoản này thường phát sinh khi doanh nghiệp có uy tín, tiềm năng phát triển lớn hoặc thị trường đang ở giai đoạn hưng phấn, khiến nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá cao hơn mệnh giá để sở hữu cổ phiếu.

Thặng dư vốn cổ phần không chỉ là một chỉ số tài chính phản ánh khoản chênh lệch giữa giá phát hành và mệnh giá cổ phiếu, mà còn mang nhiều ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp. Khoản thặng dư này được ghi nhận vào vốn chủ sở hữu, giúp gia tăng tiềm lực tài chính, nâng cao khả năng tự chủ và tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, triển khai dự án mới hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng. Mức giá phát hành cao hơn đáng kể so với mệnh giá cũng thể hiện uy tín và sức hấp dẫn của doanh nghiệp, cho thấy nhà đầu tư tin tưởng vào tiềm năng tăng trưởng và hiệu quả kinh doanh, qua đó tạo ra tín hiệu tích cực đối với thị trường và các đối tác chiến lược. Ngoài ra, việc huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu với giá cao giúp giảm áp lực vay nợ, hạn chế gánh nặng lãi vay và rủi ro tài chính. Thặng dư vốn cổ phần còn là công cụ hỗ trợ hữu hiệu cho các kế hoạch tài chính dài hạn, có thể được sử dụng để bù đắp lỗ lũy kế, chia cổ tức bằng cổ phiếu hoặc tái đầu tư mà không cần phát hành thêm cổ phiếu mới. Đồng thời, mức thặng dư cao thường là chỉ báo cho thấy cổ phiếu đang được thị trường định giá tích cực, phản ánh kỳ vọng tốt về triển vọng và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

3. Tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến thặng dư vốn cổ phần

Mức thặng dư vốn cổ phần chịu tác động trực tiếp từ sự biến động của giá cổ phiếu trên thị trường, mà giá cổ phiếu lại bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhau. Trước hết, những biến động về chính trị, kinh tế và xã hội có thể khiến thị trường chứng khoán dao động mạnh, làm thay đổi đáng kể giá phát hành cổ phiếu. Bên cạnh đó, uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp trên truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng; bất kỳ thông tin tiêu cực hay tin đồn bất lợi nào đều có thể làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và kéo giá cổ phiếu xuống. Yếu tố cung – cầu trên thị trường chứng khoán cũng quyết định trực tiếp mức giá: nhu cầu mua cao sẽ đẩy giá cổ phiếu tăng, qua đó nâng mức thặng dư vốn, và ngược lại. Ngoài ra, tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp, tỷ giá hối đoái, lãi suất, tốc độ tăng trưởng GDP… cũng là những yếu tố vĩ mô có tác động không nhỏ đến tâm lý nhà đầu tư và giá trị cổ phiếu, từ đó ảnh hưởng đến quy mô thặng dư vốn cổ phần mà doanh nghiệp có thể đạt được.

4. Tiêu chuẩn quy định về thặng dư vốn cổ phần trong mô hình doanh nghiệp

Theo Luật Doanh nghiệp và Thông tư 19/2003/TT-BTC, các nguyên tắc quan trọng gồm:

4.1. Nguyên tắc hạch toán

• Khoản thặng dư vốn cổ phần phát sinh từ hoạt động phát hành cổ phiếu để huy động vốn không được coi là doanh thu từ hoạt động sản xuất – kinh doanh. Do đó, doanh nghiệp phải hạch toán khoản này vào tài khoản thặng dư vốn cổ phần (thuộc vốn chủ sở hữu) và không được ghi nhận vào khoản thu nhập chịu thuế.
• Không chịu thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng.

4.2. Chênh lệch giảm trong nguồn vốn

Nếu giá bán cổ phiếu quỹ < giá mua hoặc giá phát hành < mệnh giá:

• Không hạch toán vào chi phí.

• Không bù bằng lợi nhuận trước thuế.

• Phải bù từ nguồn thặng dư vốn; nếu không đủ, dùng lợi nhuận sau thuế và các quỹ của công ty.

4.3. Sử dụng để tăng vốn điều lệ công ty

• Từ mua bán cổ phiếu quỹ:

  • Đã bán hết cổ phiếu quỹ → dùng toàn bộ chênh lệch tăng vốn điều lệ.

  • Chưa bán hết → chỉ dùng phần chênh lệch còn lại sau khi trừ giá vốn cổ phiếu quỹ chưa bán.

• Từ chênh lệch phát hành cổ phiếu:

  • Phát hành để đầu tư dự án → chỉ bổ sung vốn điều lệ sau 03 năm từ khi dự án hoàn thành.

  • Phát hành để cơ cấu nợ hoặc bổ sung vốn kinh doanh → bổ sung vốn điều lệ sau 01 năm từ khi kết thúc đợt phát hành.

4.4. Nguyên tắc phân phối

Các khoản thặng dư dùng để bổ sung vốn điều lệ sẽ được chia cho cổ đông bằng cổ phiếu, theo tỷ lệ sở hữu.

5. Chi tiết về cách tính khoản thặng dư vốn cổ phần

Công thức tính khoản thặng dư vốn cổ phần được rất nhiều người chia sẻ. Tuy nhiên, để tính đúng giá trị thì doanh nghiệp nên áp dụng đúng công thức. Dưới đây là công thức tính chính xác nhất hiện nay, cụ thể:

Trong đó:

Giá thị trường: là mức giá thực tế mà các nhà đầu tư phải bỏ ra để mua được cổ phiếu đó. Và mức giá này sẽ nhỏ, bằng hoặc lớn hơn mệnh giá niêm yết. Sự thay đổi mức giá còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan khác như tiềm năng phát triển của doanh nghiệp hay các yếu tố vĩ mô khác.

Mệnh giá: được hiểu là giá trị của các cổ phiếu đã được doanh nghiệp đó niêm yết sẵn. Mệnh giá chung của các cổ phiếu hiện nay trên thị trường là 10.000 VNĐ.

Thặng dư vốn cổ phần không chỉ phản ánh sức hút của doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán, mà còn là nguồn lực tài chính quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động, củng cố uy tín và giảm rủi ro tài chính. Việc hiểu rõ bản chất, quy định pháp lý và cách tính sẽ giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn này hiệu quả hơn.

Xem thêm: VỐN PHÁP ĐỊNH LÀ GÌ? QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT CHI TIẾT VÀ Ý NGHĨA

                   Mẫu chuẩn, hướng dẫn ký kết hợp đồng góp vốn kinh doanh 2024

                   THỦ TỤC THẾ CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT