CHUYỂN RỦI RO TRONG HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA

Không phải trong mọi trường hợp thời điểm chuyển rủi ro đối với hàng hóa đều sẽ trùng khớp với thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hóa. Do đó, các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa cần lưu ý thời điểm chuyển rủi ro để xác định quyền và nghĩa vụ của mình và đối phương theo quy định của pháp luật. Trong bài viết hôm nay, Luatsuvct sẽ phân tích Thời điểm chuyển rủi ro trong hợp đồng mua bán hàng hóa theo quy định hiện hành. Cùng theo dõi để tham khảo nhé!

1. Hợp đồng mua bán hàng hóa là gì?

Theo khoản 8 Điều 3 Luật thương mại 2005: “Mua bán hàng hoá là hoạt động thương mại, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán; bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở hữu hàng hoá theo thỏa thuận”.

Các văn bản Pháp luật hiện hành Việt Nam hiện nay chưa có quy định về hợp đồng mua bán hàng hóa, nhưng dựa trên khái niệm mua bán hàng hóa nêu trên thì hợp đồng mua bán hàng hóa là hợp đồng phục vụ cho việc kinh doanh thương mại; hợp đồng mua bán hàng hóa khác với hợp đồng mua bán tài sản ở chỗ đối tượng mua bán là hàng hóa, còn đối tượng của hợp đồng mua bán tài sản là tài sản nói chung, giao dịch giữa các cá nhân, hoặc cá nhân với tổ chức không nhằm mục đích sinh lợi.

2. Chuyển rủi ro là gì? Vì sao phải xác định thời điểm chuyển rủi ro?

Rủi ro là những sự số xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng gây tổn thất, mất mát, hư hỏng về hàng hóa hoặc tạo cho các bên không thực hiện đúng hợp đồng gây thiệt hại cho một bên hoặc các bên tham gia ký kết. Sự cố này có thể do lỗi chủ quan của con người hoặc các yếu tố khách quan như thời tiết, sự cố, tai nạn bất ngờ…

Chuyển giao rủi ro trong hợp đồng mua bán hàng hóa là việc xác định rõ liệu bên mua hay bên bán sẽ chịu trách nhiệm về mất mát hoặc hư hỏng của hàng hóa tại các thời điểm và trong những trường hợp cụ thể nào. Chính vì vậy, việc xác định thời điểm chuyển rủi ro trong Hợp đồng mua bán hàng hóa rất quan trọng, giúp phân định quyền và nghĩa vụ của các bên khi có rủi ro xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Xem thêm: 

• Một số điều người lao động cần biết trước khi thử việc
• Di chúc ghi âm ghi hình có hợp pháp không?
• Thời hạn tạm giam được tính như thế nào?

3. Thời điểm chuyển rủi ro trong hợp đồng mua bán hàng hóa

Thời điểm chuyển rủi ro trong hợp đồng mua bán hàng hóa được điều chỉnh từ Điều 57 đến 61 Luật Thương mại 2005, cụ thể:

Trường hợp 1 (Điều 57): Chuyển rủi ro trong trường hợp có địa điểm giao hàng xác định

Theo quy định tại Điều 57 Luật thương mại 2005:

“Trừ trường hợp có thoả thuận khác, nếu bên bán có nghĩa vụ giao hàng cho bên mua tại một địa điểm nhất định thì rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá được chuyển cho bên mua khi hàng hoá đã được giao cho bên mua hoặc người được bên mua uỷ quyền đã nhận hàng tại địa điểm đó, kể cả trong trường hợp bên bán được uỷ quyền giữ lại các chứng từ xác lập quyền sở hữu đối với hàng hoá”.

Như vậy thời điểm chuyển rủi ro trùng với thời điểm bên bán giao hàng cho bên mua, và bên mua hoặc người đại diện của bên mua nhận hàng.

Trong trường hợp chuyển rủi ro này, bên vi phạm nghĩa vụ giao – nhận hàng sẽ là bên phải gánh chịu rủi ro.

Ví dụ, hai bên thỏa thuận thời điểm bên bán giao hàng và bên mua nhận hàng là 13 giờ ngày 20/6/2015 tại một địa điểm xác định. Đúng 13 giờ ngày 20/6/2015, bên bán đã chuẩn bị hàng hóa sẵn sàng giao cho bên mua, nhưng tại thời điểm đó, bên mua vẫn chưa tới nhận hàng. Vào 13 giờ 40 phút, trời đổ mưa to, một bộ phận hàng đã bị ngấm nước. Trường hợp này, bên phải chịu rủi ro là bên mua vì đã vi phạm nghĩa vụ nhận hàng.

Cũng ví dụ nêu trên nhưng thời gian giao, nhận hàng được quy định: bên bán giao hàng cho bên mua vào ngày 20/6/2015 và bên mua có quyền nhận hàng vào bất kì thời điểm nào trong ngày 20/6/2015. Vào 13 giờ 40 phút cùng ngày, trời đổ mưa và một bộ phận hàng hóa bị ẩm ướt, lúc này bên bán sẽ là bên phải chịu rủi ro vì tuy bên mua chưa nhận hàng nhưng không bị vi phạm nghĩa vụ nhận hàng, vì thời gian quy định cho việc bên mua nhận hàng chưa hết.

Trường hợp 2 (Điều 58): Chuyển rủi ro trong trường hợp không có địa điểm giao hàng xác định

Trừ trường hợp có thoả thuận khác, nếu hợp đồng có quy định về việc vận chuyển hàng hoá và bên bán không có nghĩa vụ giao hàng tại một địa điểm nhất định thì rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá được chuyển cho bên mua khi hàng hoá đã được giao cho người vận chuyển đầu tiên.

Người vận chuyển đầu tiên này phải được xác định là bên thứ 3 thực hiện việc vận chuyển, không phải là nhân viên của bên bán hay bên mua, vì nếu là nhân viên bên bán hoặc bên mua thì xét cho cùng cũng được xem là bên bán hoặc bên mua, không phải là người vận chuyển đầu tiên.

Trường hợp 3 (Điều 59): Chuyển rủi ro trong trường hợp giao hàng cho người nhận hàng để giao mà không phải là người vận chuyển

Trừ trường hợp có thoả thuận khác, nếu hàng hoá đang được người nhận hàng để giao nắm giữ mà không phải là người vận chuyển thì rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá được chuyển cho bên mua thuộc một trong các trường hợp sau đây:

1. Khi bên mua nhận được chứng từ sở hữu hàng hoá;
2. Khi người nhận hàng để giao xác nhận quyền chiếm hữu hàng hoá của bên mua.

Trường hợp 4 (Điều 60): Chuyển rủi ro trong trường hợp mua bán hàng hoá đang trên đường vận chuyển

Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu đối tượng của hợp đồng là hàng hoá đang trên đường vận chuyển thì rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá được chuyển cho bên mua kể từ thời điểm giao kết hợp đồng.

“Hàng hóa đang trên đường vận chuyển” theo quy định của này là đối tượng của hợp đồng mà hai bên kí kết, thay vì có vị trí cố định, thì hàng hóa đó đang trên đường vận chuyển khi các bên tiến hành giao kết hợp đồng. Chứ không phải là trường hợp hàng hóa đã trở thành đối tượng trong hợp đồng giao kết và đang trong thời gian vận chuyển từ bên bán qua cho bên mua. Rủi ro được chuyển qua cho bên mua trong trường hợp này là ngay khi các bên tiến hành giao kết hợp đồng.

Trường hợp 5 (Điều 61): Chuyển rủi ro trong các trường hợp khác

Trừ trường hợp có thoả thuận khác, việc chuyển rủi ro trong các trường hợp khác được quy định như sau:

Ngoài các trường hợp 1, 2, 3, 4 nêu trên thì rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá được chuyển cho bên mua, kể từ thời điểm hàng hóa thuộc quyền định đoạt của bên mua và bên mua vi phạm hợp đồng do không nhận hàng;

Lưu ý: 

• Rủi ro về mất mát hoặc hư hỏng hàng hoá không được chuyển cho bên mua, nếu hàng hoá không được xác định rõ ràng bằng ký mã hiệu, chứng từ vận tải, không được thông báo cho bên mua hoặc không được xác định bằng bất kỳ cách thức nào khác.
• Thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hóa được chuyển từ bên bán sang bên mua kể từ thời điểm hàng hóa được chuyển giao.

Trên đây, Luatsuvct vừa phân tích Thời điểm chuyển rủi ro trong hợp đồng mua bán hàng hóa theo quy định pháp luật thương mại hiện hành. Nếu có bất kỳ thắc mắc gì, hãy liên hệ ngay Luatsuvct để được tư vấn nhanh chóng nhất nhé!

Dịch vụ tư vấn pháp luật thường xuyên cho doanh nghiệp – Công ty Luật TNHH Pháp Lý AV Bình Dương (Luật Sư VCT)